In de Olstergaard geven we nu vorm aan de samenleving van straks. Daarmee heeft de wijk een voorbeeldfunctie.

De Olstergaard is een toekomstbestendige wijk van nu. Er is een vereniging opgericht, waar de meerderheid van de bewoners lid van is. In verschillende werkgroepen en commissies werken buurtbewoners samen aan onder meer het onderhoud van het openbaar groen, het geven van rondleidingen, het meedenken en adviseren over de inrichting van de wijk, en over het bouwen van een gemeenschappelijk gebouw op onze gemeenschappelijke kavel: de Tuinkamer.

Een groep van 35 gemotiveerde mensen is tussen 2019 en 2021 met de gemeente Olst-Wijhe in gesprek geweest om een ecologische woonwijk te ontwerpen. Het proces heeft geleid tot het opstellen van een bestemmingsplan en het uitgeven van kavels. Bewoners uit deze groep konden, als zij dat wilden, een kavel kiezen. Nieuwe belangstellenden konden meedoen met de loting. In 2021 werd de eerste woning opgeleverd; in 2027 worden de laatste woningen gebouwd en is de wijk af.

Woonsferen

De Olstergaard is opgedeeld in drie woonsferen:

Woonsfeer natuurlijk ecologisch
In dit woonveld is gekozen voor individuele kleinschalige woningen (tiny, tiny+), gelijkvloerse woningen en CPO-projecten in een groene omgeving. Het gebied sluit aan op het open landschap met vergezichten en heeft een prominente ligging aan de Vink.
De woningen zijn vrij van vorm en gemaakt van verschillende natuurlijke materialen. Ze zijn eigentijds en uitgesproken, zodat er een grote verscheidenheid ontstaat. Ook is er geen vaste oriëntatie van de woning. Dit zorgt voor een speelse structuur. Het nodigt uit om te ontdekken en moet kunnen verrassen. De beplanting domineert de uitstraling, de grens tussen de tuinen is nauwelijks zichtbaar; permacultuur met 7 lagen.

Woonsfeer natuurlijk voedselrijk
In dit deel van de Olstergaard is gekozen voor grotere bouwvolumes (kleinschalige gestapelde CPO-projecten) en individuele woningen. Dit deel van Olstergaard sluit aan op de sfeer van het erf en de tuin van boerderij ’t Hooge. Er wordt nieuw leven geblazen in de voedselrijke geschiedenis van dit stukje Olst. Hier ontstaat het gevoel van een boomgaard tussen de grote bestaande bomen. De woningen zijn vrij van vorm en kenmerken zich door beplanting op het dak, beplanting van de gevel en door het gebruik van natuurlijke materialen. Hierbij passen lichte kleuren die ervoor zorgen dat de woningen en het groen in elkaar opgaan. De privé-tuinen zijn ingericht met moestuinen, fruitbomen, bessenstruiken, eetbare klimmers en druivenranken. Dit eetbare karakter is doorgetrokken in de erfafscheidingen.

Woonsfeer natuurlijk cultuurhistorisch
In deze woonsfeer is gekozen voor vrijstaande levensloopbestendige woningen op privé kavels die aansluiten op de kleinschalige en dorpse sfeer van de historische Jan Schamhartstraat. De woningen hebben de uitstraling van een boerderij of schuur op een erf. Er is gekozen voor een rechthoekig bouwvolume van één laag met kap waarbij de woningen aan de straat op of in de rooilijn liggen. De huizen hebben een eigentijdse uitstraling met historische verwijzingen. Qua materiaalgebruik passen doorleefde oud lijkende stenen en/of hout goed bij deze woonsfeer. De tuinen zijn ingericht met bomen, bloemrijke borders en gescheiden door hagen of open houten hekwerken.

(citaat uit het Ontwikkelingsplan Olstergaard, november 2019)

Woongevoel

Mariëlle, een “bewoonster van het eerste uur” vertelt hoe het proces is verlopen.

Kavel van 4 hectare
Al in 2016 vatte de gemeente Olst-Wijhe het plan op om iets met de kavel tussen de Vink, Rietgors en de Jan Schamhartstraat te gaan doen. De bewuste kavel van ongeveer vier hectare was afgeschreven op de gemeentelijke begroting, wat de mogelijkheid schiep om een experiment op te zetten. Men wilde iets dat aansloot bij de Aardehuizen en het Vriendenerf; iets ecologisch met een sociale inslag. De gemeente wilde wél grip hebben op wat er werd gebouwd maar wilde ook ruimte bieden aan duurzaamheid, natuurinclusiviteit en de wensen van de toekomstige bewoners. Vooral geen projectontwikkelaar. In 2018 waren de eerste oriënterende gesprekken met bedrijven en organisaties maar dit leverde niet op wat men zocht.

Particulieren gezocht; wat is je duurzame droom?
Eind 2018 plaatst de gemeente een oproep in de krant of er particulieren zijn die belangstelling hebben om samen met de gemeente ecologisch, duurzaam, natuurinclusief en circulair te bouwen? Hier reageren veertig belangstellenden op. Deze groep wordt uitgenodigd voor een oriënterende kennismakingsbijeenkomst. Uiteindelijk blijven vijfendertig belangstellenden over en met deze groep gaat de gemeente een spannend en open traject in, ondersteund door het adviesbureau Haver Droeze en ecologisch adviesbureau SPV.

Eerst wordt geïnventariseerd wat eenieder verstaat onder de begrippen ‘ecologisch, duurzaam, natuurinclusief en circulair’, wat elk van ons zou willen, en bovenal: waar dromen we van? We kunnen vrijuit brainstormen en op elkaar reageren. Haver Droeze, SPV en de gemeente nemen al het gezegde mee en komen met een eerste aanzet. Hier kunnen de toekomstige bewoners weer vrijuit op reageren en zo gaat het een tijdje heen en weer.

Harde afspraken in “het spoorboekje”
Na een proces van ruim twee jaar intensief samenwerken, de coronapandemie en de stikstofcrisis trotserend, ontstaat een reëel plan met concrete en harde afspraken. Deze worden in de zomer van 2020 in het spoorboekje vastgelegd. Denk aan: materiaalgebruik, bouwgrootte per woonsfeer en een lijst van inheemse beplanting. Toekomstige bewoners doen een poging om een “zwarte lijst” van materialen op te stellen, maar deze komt er uiteindelijk niet, omdat het tot teveel discussie leidt. Een lijst van “groene materialen” lukt ook helaas niet.

Van “eerste uur” naar kavelverkoop en duurzame koopcontracten
De eerste groep belangstellenden verandert in de loop van de tijd in samenstelling. De dromen en plannen blijven echter, en het plan ontwikkelt zich steeds verder (tot op de dag van vandaag). Het voorwerk vindt zijn uitwerking in het bestemmingsplan. De voorwaarden, vastgelegd in het spoorboekje, worden opgenomen in het koopcontract dat elke eigenaar moet ondertekenen bij de koop van een kavel in de wijk, die inmiddels de Olstergaard is gaan heten. De kwaliteitscommissie (adviescommissie ruimtelijke kwaliteit) houdt toezicht op de ingediende bouwplannen en pas na haar goedkeuring kan er gebouwd worden. Daarbij doet men een ethisch beroep op de welwillendheid van de toekomstige bewoners, want niet alles in het Spoorboekje is juridisch afdwingbaar. Daarmee heeft de gemeente niet de spreekwoordelijke “stok om mee te slaan”. Nu, ruim vier jaar verder, staat er een unieke groene wijk; een inspiratiebron voor velen, wat blijkt uit de drukbezochte rondleidingen in de wijk! De wijk is nog volop in ontwikkeling en we blijven dromen over nog meer “groen doen”.

infographic uit projectplan Tuinkamer, 2025